Ο σχεδιασμός ως διάλογος με το περιβάλλον

Το αρχιτεκτονικό studio Etsi Architects, με έδρα την Καρδαμύλη της Μάνης, έχει διαμορφώσει μια σαφή και συνεπή αρχιτεκτονική ταυτότητα που βασίζεται στη βαθιά κατανόηση του τόπου και του κλίματος. Η σχεδιαστική του προσέγγιση κινείται ανάμεσα στη σύγχρονη έκφραση και τη διακριτική συνομιλία με την τοπική αρχιτεκτονική, δίνοντας έμφαση στη χωρική εμπειρία, την ανθρώπινη κλίμακα και την καθημερινή άνεση. Η Ελένη Τσιγαρίδα, ιδρύτρια και επικεφαλής αρχιτέκτονας του γραφείου, αντιμετωπίζει τον σχεδιασμό ως μια διαδικασία παρατήρησης και ισορροπίας: φυσικό φως, σκιασμένοι ενδιάμεσοι χώροι και παθητικές αρχές ενσωματώνονται οργανικά, χωρίς επιδεικτικές λύσεις, όπου η ποιότητα ζωής, η σχέση με το περιβάλλον και η καθημερινή εμπειρία συνδιαμορφώνουν κάθε απόφαση.

Ποια είναι η φιλοσοφία σας όσον αφορά τη σύνδεση ενός κτιρίου με το φυσικό του περιβάλλον;

Στη Μάνη – και στην ύπαιθρο της Μεσογείου γενικότερα – η ζωή είναι έξω οκτώ μήνες τον χρόνο. Για εμάς, το περιβάλλον δεν είναι φόντο αλλά συνομιλητής. Δεν ξεκινάμε από τη μορφή, αλλά από το φως, τον άνεμο, τη γεωγραφία, τη μνήμη του τόπου και τη ζωή που θα φιλοξενηθεί. Ο σχεδιασμός προκύπτει ως απάντηση: πού χρειάζεται σκιά, πού προστασία, πού άνοιγμα. Ένα κτίριο οφείλει να «κάθεται» στον τόπο του με φυσικότητα, όχι να επιβάλλεται.

Στο project σας, Inside Out House, πώς οι ανοιχτές διατάξεις και τα μεγάλα ανοίγματα επηρέασαν την εμπειρία του χρήστη;

Στο Inside Out House, το «μέσα» και το «έξω» σχεδιάστηκαν ως ενιαία εμπειρία. Τα μεγάλα ανοίγματα δεν λειτουργούν μόνο οπτικά, αλλά οργανώνουν τον τρόπο ζωής: φως σε βάθος, φυσικός αερισμός, συνεχής σχέση με το τοπίο. Η κατοίκηση γίνεται πιο ρευστή, λιγότερο εσωστρεφής, πιο κοντά στον ρυθμό της ημέρας και των εποχών.

Πώς ισορροπείται η απρόσκοπτη θέα με τη λειτουργική σκίαση στο project Lacomata Holiday Home;

Η θέα ήταν καθοριστική, αλλά ποτέ εις βάρος της άνεσης. Οι μεγάλες όψεις και ο προσανατολισμός οδήγησαν σε προσεκτικό σχεδιασμό σκίασης: βαθιά ανοίγματα, σταθερά και κινητά φίλτρα, και υλικά που «δουλεύουν» με τον ήλιο αντί να τον αποκλείουν. Η σκίαση δεν είναι πρόσθετο στοιχείο· είναι μέρος της αρχιτεκτονικής σύνθεσης.

Στο Teloneio Kardamyli ποιες ήταν οι βασικές προκλήσεις σε ένα ιστορικό κτίριο δίπλα στη θάλασσα;

Η μεγαλύτερη πρόκληση ήταν η ισορροπία ανάμεσα στη διατήρηση και τη σύγχρονη κατοίκηση. Η κατοίκηση απαιτεί σύνδεση όλων των χώρων και των επιπέδων – κάτι που σε ένα οχυρωμένο τελωνείο ήταν ιστορικά το αντίθετο – ενώ παράλληλα έπρεπε να ενσωματωθούν υδραυλικά, ηλεκτρολογικά, συστήματα ψύξης και θέρμανσης. Οι εγκαταστάσεις, η υγρασία και η αλμύρα αντιμετωπίστηκαν με ήπιες, συμβατές λύσεις, χωρίς να αλλοιωθεί ο χαρακτήρας του κτιρίου. Η σχέση με το περιβάλλον δεν ήταν μόνο κλιματική αλλά και συμβολική: το κτίριο ανήκει στον τόπο και στη συλλογική μνήμη του.

Πώς συμβάλλουν ευρύτερα οι επιλογές υλικών στην ευημερία των χρηστών;

Τα υλικά επηρεάζουν άμεσα την αίσθηση, την υγεία και την αντοχή στον χρόνο. Επιλέγουμε φυσικά, τοπικά και «ειλικρινή» υλικά, που γερνούν καλά και δημιουργούν σταθερές συνθήκες άνεσης. Η βιωσιμότητα για εμάς δεν είναι μόνο ενεργειακή απόδοση, αλλά και ποιότητα ζωής.

Ποιες στρατηγικές εφαρμόζετε σε διαφορετικά κλίματα;

Δεν έχουμε μία συνταγή. Κάθε έργο διαβάζει τον τόπο του: προσανατολισμός, σκίαση, φυσικός αερισμός, θερμική μάζα, χρήση του υπαίθριου χώρου. Ο βιοκλιματικός σχεδιασμός είναι τρόπος σκέψης, όχι check-list.

Ποια είναι η σχέση αισθητικής και λειτουργικότητας στο έργο σας;

Η αισθητική προκύπτει από τη λειτουργία και τη σχέση με το περιβάλλον. Όταν ένα κτίριο λειτουργεί σωστά — κλιματικά, χωρικά, ανθρώπινα — τότε αποκτά και τη δική του, ήσυχη ομορφιά. Δεν μας ενδιαφέρει η εικόνα αποκομμένη από τη χρήση.

Μία φράση για το όραμα του γραφείου και την ελληνική αρχιτεκτονική σήμερα;

Να σχεδιάζουμε χώρους που ανήκουν στον τόπο τους και στους ανθρώπους τους — με μέτρο, ευθύνη και διάρκεια. Η ελληνική αρχιτεκτονική καλείται σήμερα να απαντήσει στην κλιματική κρίση όχι με εντυπωσιασμό, αλλά με ουσία: λιγότερη κατανάλωση, περισσότερη σκιά, περισσότερο χώρο για ζωή.