Πέντε βιώσιμες εξοχικές κατοικίες στη Μεσσηνία επαναπροσδιορίζουν τον ημιυπαίθριο χώρο ως συνδετικό κρίκο ανάμεσα στην κατοίκηση, το φως και το μεσογειακό τοπίο.

 

“We first throw a shadow on the earth… and in the pale light of the shadow we put together a house.”

Junichiro Tanizaki

Η σκίαση ως αφετηρία του σχεδιασμού

Στη μεσογειακή κατοικία, η σκίαση δεν αποτελεί απλώς απάντηση στην έντονη θερινή ηλιακή ακτινοβολία, αλλά καθορίζει τη σχέση του κτιρίου με το περιβάλλον, τη λειτουργία των υπαίθριων χώρων και την καθημερινή εμπειρία της κατοίκησης.

Στο πλαίσιο της θεματικής της παρούσας έκδοσης, με επίκεντρο τη σκίαση, τον φυσικό φωτισμό, τον βιοκλιματικό σχεδιασμό και τη σχέση αρχιτεκτονικής και περιβάλλοντος, το έργο Bouca Houses αποτελεί ένα ενδιαφέρον case study. Πρόκειται για πέντε κατοικίες στη Μεσσηνία, με έναν εκτεταμένο ημιυπαίθριο χώρο που λειτουργεί ως ενοποιητικό στοιχείο μεταξύ των κλειστών κτιριακών όγκων και του φυσικού περιβάλλοντος.

Ο χώρος αυτός στεγάζεται από μια ελαφριά κατασκευή σκίασης με χρήση τοπικών υλικών, ενώ ένα σύστημα συρόμενων πετασμάτων επιτρέπει τη μεταβολή των χωρικών ορίων, ρυθμίζοντας τη σκίαση και τις οπτικές φυγές. Με αυτόν τον τρόπο, η σκίαση δεν αντιμετωπίζεται ως ένα πρόσθετο τεχνικό στοιχείο, αλλά ενσωματώνεται στην ίδια την αρχιτεκτονική σύνθεση, διαμορφώνοντας τις συνθήκες κατοίκησης και τη βιωματική σχέση με το μεσογειακό τοπίο.

Μια σύνθεση που ακολουθεί το τοπίο

Το οικόπεδο βρίσκεται σε αγροτική περιοχή, σε έναν φυσικό λόφο πάνω από τη θάλασσα. Η μελέτη, σεβόμενη τον γεωργικό χαρακτήρα της γης, παραμένει σε χαμηλή στάθμη, αποφεύγοντας μεγάλες διαμορφώσεις και έντονες εξάρσεις.

Η σύνθεση εκφράζεται με μία ενιαία χάραξη σχήματος L, η οποία, σε συνδυασμό με την αρχετυπική σπειροειδή ανοδική πορεία της εισόδου, δημιουργεί μια εσωστρεφή, προστατευμένη αυλή. Οι κατοικίες ορίζονται από τρία αυστηρά κελύφη, που ανοίγονται προς τη θάλασσα και τη θέα, προστατεύοντας παράλληλα τον ιδιωτικό χώρο κατοίκησης από τον πιο κοινόχρηστο χαρακτήρα της αυλής.

Τα τρία αυτά περιγράμματα ενοποιούνται μέσω μιας ενιαίας, ελαφριάς κατασκευής σκιάστρων, η οποία δημιουργεί τους απαραίτητους ημιυπαίθριους χώρους, επεκτείνοντας τη ζωή των κατοικιών προς το φυσικό περιβάλλον. Η αρχιτεκτονική σύνθεση οργανώνει έτσι μια διαδοχή διαφορετικών βαθμών προστασίας και έκθεσης: από την εσωστρέφεια της αυλής έως το άνοιγμα προς τον θαλάσσιο ορίζοντα.

Απέναντι από τις κατοικίες χαράσσεται μια γραμμική ζώνη νερού, συνοδευόμενη από στεγασμένο χώρο στάσης, η οποία ολοκληρώνει τον περίκεντρο χαρακτήρα της σύνθεσης και ορίζει τη σπειροειδή ανοδική πορεία της εισόδου. Στο κέντρο της σύνθεσης τοποθετείται μια συστάδα ψηλών δέντρων, που λειτουργεί ως σημείο αναφοράς για την οργάνωση των κινήσεων και συμβάλλει στη βελτίωση των συνθηκών μικροκλίματος της αυλής.

Η μελέτη επιδιώκει, μέσα από τη χωρική της οργάνωση και την επιλογή εγγενών υλικών του τόπου, να αναδείξει την άρρηκτη σχέση του κατοικείν με την ύπαιθρο, ως αναπόσπαστο στοιχείο του μεσογειακού βίου. Μια προσέγγιση που αντλεί από το πνεύμα του ελάχιστου και του απολύτως απαραίτητου, το οποίο διαμόρφωσε επί αιώνες τον χαρακτήρα της ελληνικής υπαίθρου.

Η σκίαση ως όριο που μεταβάλλεται

Στο Bouca Houses, η σκίαση αποτελεί βασικό στοιχείο της αρχιτεκτονικής σύνθεσης, καθώς οργανώνει τη σχέση της κατοικίας με το τοπίο και διαμορφώνει τις συνθήκες χρήσης των ενδιάμεσων χώρων. Η ελαφριά κατασκευή και τα συρόμενα πετάσματα επιτρέπουν τη μεταβολή των χωρικών ορίων, προσφέροντας διαφορετικούς βαθμούς προστασίας και οπτικής επικοινωνίας με το περιβάλλον. Η σχέση ανάμεσα στα ιδιωτικά κελύφη, την κοινή αυλή και τον θαλάσσιο ορίζοντα αποκτά έτσι ευελιξία, διατηρώντας παράλληλα τη σαφή οργάνωση της σύνθεσης.

Στο μεσογειακό περιβάλλον, όπου η ζωή της κατοικίας εκτείνεται συχνά πέρα από τα όρια του εσωτερικού χώρου, οι ενδιάμεσες ζώνες αποκτούν ιδιαίτερη σημασία. Στο συγκεκριμένο έργο, ο ημιυπαίθριος χώρος γίνεται πεδίο καθημερινής δραστηριότητας, συνάντησης και παρατήρησης του τοπίου. Η σκιά, η θέα και η κίνηση συνυπάρχουν σε μια χωρική συνθήκη που προσαρμόζεται στις ανάγκες της κατοίκησης. Με αυτόν τον τρόπο, η σκίαση συμμετέχει ενεργά στη διαμόρφωση της αρχιτεκτονικής εμπειρίας, συνδέοντας τη λειτουργική οργάνωση των κατοικιών με τον τρόπο ζωής της ελληνικής υπαίθρου.

P4 architecture

Το P4 architecture είναι ένα διεθνώς αναγνωρισμένο και βραβευμένο αρχιτεκτονικό γραφείο, το οποίο ιδρύθηκε στην Ελλάδα το 2014. Διατηρεί έδρες στην Αθήνα, την Καλαμάτα και τη Ρόδο. Τρεις τόποι με διαφορετικό φως, τοπίο και ρυθμό, που τροφοδοτούν διαρκώς τη σχεδιαστική του προσέγγιση. Η ομάδα του αποτελείται από αρχιτέκτονες, μηχανικούς και σχεδιαστές που μοιράζονται κοινές αξίες και σχεδιαστικές αρχές.

Στο επίκεντρο της αρχιτεκτονικής προσέγγισης του γραφείου βρίσκεται η ίδια η συνθετική διαδικασία, ως πεδίο συνεχούς διερεύνησης, πειραματισμού και επαναπροσδιορισμού των σχεδιαστικών επιλογών. Η αρχιτεκτονική αντιμετωπίζεται ως μια διαρκής διαδικασία διαλόγου, η οποία επικεντρώνεται στη διατύπωση των κατάλληλων ερωτημάτων και όχι στην αναζήτηση άμεσων απαντήσεων. Η απλότητα αποτελεί καθοδηγητική αρχή για τη διαχείριση της αυξανόμενης πολυπλοκότητας των σύγχρονων προκλήσεων.

Η αρχιτεκτονική δημιουργία του P4 architecture συνιστά ένα δυναμικό πλαίσιο ζωής, το οποίο εδράζεται στην παράδοση και παραμένει ανοιχτό στην καινοτομία. Λειτουργεί ως μέσο έκφρασης αξιών και διαμόρφωσης του δομημένου περιβάλλοντος. Μέσα από το έργο του, το γραφείο αναφέρεται στην παράδοση και την ιστορία της αρχιτεκτονικής στην οποία εντάσσεται, επιδιώκοντας να αποτελέσει ενεργό μέρος της.

 

BOUCA HOUSES
ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΕΣ ΕΡΓΟΥ

Τοποθεσία: Μπούκα, Μεσσηνία, Ελλάδα
Αρχιτεκτονική μελέτη: P4architecture
Ομάδα μελέτης: Κωνσταντίνος Πυλιώτης, Αγγελική Χρησίμου
Υπεύθυνος αρχιτέκτονας έργου: Κωνσταντίνος Πυλιώτης
Σύμβουλος αρχιτέκτων: Αλκιβιάδης Πυλιώτης
Φωτογραφίες: STUDIOVD | Βαβδινούδης – Δημητρίου

Εμβαδόν: 320 τ.μ.
Έτος έργου: 2018
Κατηγορία έργου: Κατοικίες (ολοκληρωμένο)